Nobel Edebiyat Ödülü, İsveçli kimyager, mühendis ve dinamitin mucidi Alfred Nobel’in vasiyeti doğrultusunda, 1901 yılından bu yana İsveç Akademisi tarafından her yıl “edebiyat alanında insanlığa en üstün katkıyı sağlayan yazara” verilir.
Ödülün Temel Kriterleri
- Dil farkı gözetmeksizin, yazarın edebi niteliği, insanlığa katkısı, özgünlüğü ve etkileyiciliği göz önüne alınır.
- Roman, öykü, şiir, tiyatro, deneme ve hatta 2016’daki Bob Dylan örneğinde olduğu gibi şarkı sözü gibi farklı alanlardaki edebi üretim değerlendirilebilir.
- Ödül, yalnızca bireylere verilir; kurumlar bu ödüle layık görülmez.
Ödülü Veren Kurum
- İsveç Akademisi (Svenska Akademien)
- Akademi, adayları inceler, değerlendirir ve genellikle her yılın Ekim ayında kazananı açıklar.
- Ödül, diğer Nobel Ödülleri ile birlikte 10 Aralık tarihinde, Alfred Nobel’in ölüm yıldönümünde Stockholm’de düzenlenen törenle verilir.
Ödül Miktarı
- Ödül miktarı yıllara göre değişir. Son yıllarda yaklaşık 10 milyon İsveç Kronu (yaklaşık 1 milyon dolar) civarındadır.
SON 25 YILIN NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLÜ’NÜ KAZANANLAR
| Yıl | Yazar Adı | Ülke | Gerekçe / Notlar |
|---|---|---|---|
| 2000 | Gao Xingjian | Çin / Fransa | Çin romanı ve tiyatrosuna yeni yollar açtığı için |
| 2001 | V. S. Naipaul | Trinidad / İngiltere | Dürüst ve derin bakış açısıyla post-kolonyal sorunlara yaklaşımı |
| 2002 | Imre Kertész | Macaristan | Toplama kampı deneyimini bireysel bir anlatıya dönüştürmesi |
| 2003 | J. M. Coetzee | Güney Afrika | Yabancının dünyayla olan ilişkisini çarpıcı şekilde yansıtması |
| 2004 | Elfriede Jelinek | Avusturya | Toplumsal klişeleri edebi melodilerle eleştirmesi |
| 2005 | Harold Pinter | İngiltere | Günlük konuşmaların ardındaki tehditkâr sessizliği keşfetmesi |
| 2006 | Orhan Pamuk | Türkiye | Doğu ile Batı’nın birleşimini yeni sembollerle aktarması |
| 2007 | Doris Lessing | İngiltere | Kuşatıcı bir kadın anlatımı ve toplumsal eleştiri gücü |
| 2008 | J. M. G. Le Clézio | Fransa | Modern uygarlığın dışındaki insan deneyimlerini yansıtması |
| 2009 | Herta Müller | Romanya / Almanya | Diktatörlük altındaki yaşamı etkileyici bir dille betimlemesi |
| 2010 | Mario Vargas Llosa | Peru | Güç yapılarının etkisini ve direnişin doğasını incelemesi |
| 2011 | Tomas Tranströmer | İsveç | Yoğun ve sade şiiriyle iç dünyalara köprü kurması |
| 2012 | Mo Yan | Çin | Gerçek ve hayalin harmanlandığı epik anlatımıyla |
| 2013 | Alice Munro | Kanada | Kısa öykü türünün ustası olarak kadın yaşamlarını anlatması |
| 2014 | Patrick Modiano | Fransa | Hafıza, kimlik ve zaman üzerine romanlarıyla |
| 2015 | Svetlana Alexievich | Belarus | Bireysel trajedileri çok sesli anlatımla yansıtması |
| 2016 | Bob Dylan | ABD | Amerikan şarkı geleneğinde yeni şiirsel anlatım yaratması |
| 2017 | Kazuo Ishiguro | Japonya / İngiltere | Hafıza, zaman ve kendilik üzerine duygusal romanlarıyla |
| 2018 | Olga Tokarczuk | Polonya | Sınırları aşan anlatım tarzıyla özgün bir ses oluşturması |
| 2019 | Peter Handke | Avusturya | Dilin sınırlarını zorlayan anlatım gücüyle |
| 2020 | Louise Glück | ABD | Evrensel duyguları sade bir şiir diliyle anlatması |
| 2021 | Abdulrazak Gurnah | Tanzanya / İngiltere | Göç, kimlik ve sömürgecilik sonrası dünyayı işleyişi |
| 2022 | Annie Ernaux | Fransa | Kişisel hafızayı toplumsal olanla birleştirmesi |
| 2023 | Jon Fosse | Norveç | Sessizliğin diliyle “söylenemeyeni” ifade etmesi |
| 2024 | Han Kang | Güney Kore | Travmatik geçmişle yüzleşen şiirsel ve zarif anlatımıyla |