Nouveau roman (Fransızca: “Yeni Roman”), 1950’li yıllarda Fransa’da ortaya çıkan, geleneksel roman anlayışına karşı geliştirilen bir edebiyat akımıdır. Terim, Fransız eleştirmen Émile Henriot tarafından 1957’de Le Monde gazetesindeki bir yazıda kullanılmış, ardından bu kavram hem eleştirmenler hem de yazarlar tarafından benimsense de kimi yazarlar bu etiketlenmeye karşı mesafeli kalmıştır.
1. Ortaya Çıkış Bağlamı
- II. Dünya Savaşı sonrası Fransa: Varoluşçu felsefenin (özellikle Sartre ve Camus) etkisi, bireyin yalnızlığı ve yabancılaşması gibi temaların öne çıkması.
- Modernizm sonrası arayış: 19. yüzyılın Balzacvari “toplum aynası” roman anlayışının, belirgin karakter, olay örgüsü ve klasik anlatıcı kurgusunun sorgulanması.
- Nathalie Sarraute, Alain Robbe-Grillet, Michel Butor, Claude Simon gibi yazarların farklı teknik arayışlarıyla şekillendi.
2. Temel Özellikleri
- Olay Örgüsünün Çözülmesi
- Geleneksel başlangıç-gelişme-son biçimi yerine parçalı, döngüsel ya da neredeyse tamamen olaysız yapı.
- Karakterin Merkezden Çekilmesi
- Karakterlerin psikolojik derinlikleri verilmeyebilir; bazen tamamen isimsiz veya kimliksizdir.
- Anlatıcıya Dair Belirsizlik
- Güvenilmez anlatıcı, bakış açısı değişimleri veya öznel/nesnel algının iç içe geçmesi.
- Betimlemeye Ağırlık
- Nesneler, mekânlar ve yüzeysel ayrıntılar uzun ve yoğun betimlemelerle öne çıkar; bazen olaydan daha önemlidir.
- Dil Deneyleri
- Zaman çizgisinin bozulması, tekrarlar, sözdiziminde kırılmalar, bilinç akışı gibi teknikler.
3. Başlıca Temsilciler ve Örnek Eserler
| Yazar | Eser | Türkçesi | Çevirmen |
|---|
| Alain Robbe-Grillet | La Jalousie | Kıskançlık | Bertan Onaran |
| Nathalie Sarraute | Tropismes | Yönelişler | Mükerrem Akdeniz |
| Michel Butor | La Modification | Değişme / Değişim | Mükerrem Akdeniz |
| Claude Simon | La Route des Flandres | Flandra Yolu | Sündüz Öztürk Kasar |
| Marguerite Duras | Moderato Cantabile | Moderato Cantabile | Alper Turan |
| L’Amant | Sevgili | Tahsin Yücel |
4. Edebiyat Kuramındaki Yeri
- Roland Barthes ve Jean Ricardou, nouveau roman’ı metin merkezli, yazarın “Tanrı-anlatıcı” rolünden çekildiği, romanın kendi yapısını araştıran bir biçim olarak tanımlar.
- Akım, 1970’lerden sonra etkisini kaybetse de postmodern anlatı tekniklerinin gelişiminde belirleyici rol oynamıştır.
İşte Nouveau roman ile klasik roman arasındaki farkları gösteren karşılaştırmalı tablo:
| Özellik | Klasik Roman | Nouveau Roman |
|---|---|---|
| Olay Örgüsü | Başlangıç-gelişme-son şeklinde net ve kronolojik olay akışı vardır. | Olay örgüsü zayıf, parçalı ya da neredeyse tamamen yoktur; kronoloji bozulur. |
| Karakter | Ayrıntılı betimlenmiş, psikolojik derinliği olan, gelişim gösteren kahramanlar vardır. | Karakterler yüzeysel, anonim, kimliksiz veya psikolojik derinliği olmayan figürlerdir. |
| Anlatıcı | Genellikle güvenilir, her şeyi bilen, olayları düzenleyen bir anlatıcı vardır. | Anlatıcı belirsiz, güvenilmez; bakış açıları değişken, öznel/nesnel sınırları bulanık. |
| Betimleme | Olayın akışına hizmet eden, karakter ve mekânı destekleyen betimlemeler. | Nesneler, mekânlar ve ayrıntılar olaydan bağımsız, yoğun ve uzun betimlemelerle öne çıkar. |
| Dil ve Üslup | Geleneksel sözdizimi, mantıklı geçişler, anlaşılır dil. | Sözdizim kırılmaları, tekrarlar, bilinç akışı, deneysel dil kullanımı. |
| Amaç | Okura anlamlı, bütünlüklü bir hikâye sunmak. | Romanın yapısını, algıyı ve dili sorgulamak; okuru anlam arayışına zorlamak. |
| Okur Rolü | Pasif alıcı; yazar yönlendirir, anlamı büyük ölçüde verir. | Aktif yorumcu; anlamı okur inşa eder, belirsizlik baskındır. |
Kaynakça
Akşit, E. (2015). 20. yüzyıl Fransız romanında anlatı teknikleri: Nouveau roman örneği. İstanbul: İletişim Yayınları.
Asiltürk, B. (2003). Nouveau Roman: Fransız Yeni Romanı. Ankara: Hece Yayınları.
Demir, A. (2010). Fransız edebiyatında Nouveau Roman akımı ve Alain Robbe-Grillet’nin roman anlayışı. Türk Edebiyatı İncelemeleri Dergisi, 4(2), 75-94.
Sarraute, N. (2014). Tropizmler (A. Bora, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları. (Orijinal eser 1939’da yayımlandı)
Uçan, H. (2018). Modern Fransız edebiyatında anlatı ve deneysel teknikler: Nouveau roman üzerine bir değerlendirme. Edebiyat Kuramı ve Eleştiri Dergisi, 12(1), 45-66.