Fobi, Yunanca phobos (korku) kelimesinden gelir ve belirli bir nesneye, duruma ya da canlıya karşı duyulan mantık dışı, aşırı korku anlamına gelir. Fobiler genellikle kişinin geçmiş deneyimlerinden, öğrenilmiş davranışlardan ya da bilinçaltı kaygılardan kaynaklanır.
🔹 Fobilerin Genel Özellikleri:
- Gerçek tehlikeyle orantısız bir korku vardır.
- Kişi korkusunun anlamsız olduğunu bilir ama kontrol edemez.
- Fobi nesnesinden ya da durumdan kaçınma davranışı görülür.
- Fiziksel belirtiler (terleme, çarpıntı, nefes darlığı, mide bulantısı vb.) eşlik edebilir.
🔸 Fobi Türleri:
1. Spesifik (Basit) Fobiler
Belirli bir nesne veya durumla ilgilidir.
Örnekler:
- Araknofobi – Örümcek korkusu
- Klaustrofobi – Kapalı alan korkusu
- Akrofobi – Yükseklik korkusu
- Ofidiofobi – Yılan korkusu
- Ailurofobi – Kedi korkusu
- Nyktophobia – Karanlık korkusu
- Aerofobi – Uçakla uçma korkusu
- Trypanofobi – İğne korkusu
2. Sosyal Fobi (Sosyal Anksiyete Bozukluğu)
- Başkalarının önünde konuşma, eleştirilme, küçük düşme korkusudur.
- Kişi sosyal ortamlardan kaçınır veya aşırı kaygı duyar.
3. Agorafobi
- Açık alanlarda, kalabalıklarda, kaçmanın zor olacağı ortamlarda bulunma korkusu.
- Genellikle panik bozuklukla birlikte görülür.
🔹 Fobilerin Nedenleri:
- Travmatik bir olay (örneğin bir köpek saldırısı sonrası köpek fobisi).
- Öğrenilmiş davranış (çevreden korku tepkisini modelleme).
- Genetik ve biyolojik yatkınlık.
- Bilinçaltı semboller (özellikle psikanalitik kuramlarda).
🔹 Tedavi Yöntemleri:
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) – Düşünce ve davranış kalıplarının yeniden yapılandırılması.
- Maruz Bırakma Terapisi – Korkulan nesne/durumla kademeli olarak yüzleştirme.
- İlaç Tedavisi – Anksiyete azaltıcı ilaçlar.
- Psikanalitik Terapi – Fobinin bilinçaltı kökenini araştırma.
İşte en yaygın 50 fobi:
| No | Fobi Adı | Anlamı / Korkunun Nedeni |
|---|---|---|
| 1 | Agorafobi | Açık alanlarda, kalabalıklarda ya da kaçmanın zor olduğu yerlerde olma korkusu |
| 2 | Klaustrofobi | Kapalı ve dar alan korkusu |
| 3 | Akrofobi | Yükseklik korkusu |
| 4 | Araknofobi | Örümcek korkusu |
| 5 | Ofidiofobi | Yılan korkusu |
| 6 | Kynofobi | Köpek korkusu |
| 7 | Hematofobi | Kan görme korkusu |
| 8 | Tripanofobi | İğne korkusu |
| 9 | Niktofobi | Karanlık korkusu |
| 10 | Aerofobi | Uçakla uçma korkusu |
| 11 | Mizofobi | Mikrop, kir veya hastalık bulaşma korkusu |
| 12 | Thanatofobi | Ölüm korkusu |
| 13 | Nosofobi | Hastalığa yakalanma korkusu |
| 14 | Karşofobi | Dokunulma korkusu |
| 15 | Katsaridafobi | Hamam böceği korkusu |
| 16 | Entomofobi | Böcek korkusu |
| 17 | Ailurofobi | Kedi korkusu |
| 18 | Astrafobi | Şimşek ve gök gürültüsü korkusu |
| 19 | Trypofobi | Düzensiz delik veya kabarcık kümelerinden duyulan rahatsızlık/korku |
| 20 | Aquafobi | Su korkusu |
| 21 | Pirofobi | Ateş korkusu |
| 22 | Xenofobi | Yabancılardan korkma veya nefret etme |
| 23 | Glossafobi | Toplum önünde konuşma korkusu |
| 24 | Sosyal fobi | Başkalarının önünde olumsuz değerlendirilme korkusu |
| 25 | Monofobi | Yalnız kalma korkusu |
| 26 | Chronofobi | Zamanın geçişinden korkma |
| 27 | Ergofobi | Çalışma veya işe gitme korkusu |
| 28 | Emetofobi | Kusmaktan veya birinin kustuğunu görmekten korkma |
| 29 | Coulrofobi | Palyaço korkusu |
| 30 | Phobofobi | Korku duymaktan korkma |
| 31 | Technofobi | Teknoloji veya makinelerden korkma |
| 32 | Nomofobi | Telefonsuz kalma korkusu (modern çağ fobisi) |
| 33 | Heliofobi | Güneş ışığından korkma |
| 34 | Tafefobi | Canlı canlı gömülme korkusu |
| 35 | Necrofobi | Ölüm ve ölü şeylerden korkma |
| 36 | Zoofobi | Hayvan korkusu (genel) |
| 37 | Dentofobi | Diş hekimine gitmekten korkma |
| 38 | Ophthalmofobi | Gözleniyor olma korkusu |
| 39 | Basifobi | Yürüyememe veya düşme korkusu |
| 40 | Gerontofobi | Yaşlanma korkusu |
| 41 | Hodofobi | Seyahat etme korkusu |
| 42 | Selakofobi | Köpekbalığı korkusu |
| 43 | Spectrofobi | Ayna veya kendi yansımasından korkma |
| 44 | Autofobi | Tek başına olma korkusu |
| 45 | Atychiphobi | Başarısızlık korkusu |
| 46 | Catoptrofobi | Aynalardan korkma |
| 47 | Pantofobi | Her şeyden korkma (genel korku hali) |
| 48 | Haptofobi | Dokunulmaktan korkma |
| 49 | Nosokomefobi | Hastane korkusu |
| 50 | Eisoptrofobi | Kendi yansımasından korkma (benlik imgesine yönelik fobi) |
KAYNAKÇA
Öztürk, O., & Uluşahin, A. (2018). Ruh sağlığı ve bozuklukları (16. bs.). Nobel Tıp Kitabevleri.
Öztürk, M. O. (2002). Psikiyatri: Temel kavramlar, ruhsal bozukluklar, tedavi yaklaşımları. Hekimler Yayın Birliği.
Öztürk, A., & Erdem, M. (2015). Fobilerin bilişsel-davranışçı terapiyle tedavisi: Maruz bırakma teknikleri. Klinik Psikiyatri Dergisi, 18(3), 175–182.
Yüksel, M., & Gençöz, T. (2003). Fobilerde kaçınma davranışının psikodinamik temelleri. Türk Psikoloji Dergisi, 18(52), 43–59.