Kitsch roman, estetik değeri tartışmalı, duygusal sömürüyü öne çıkaran, basmakalıp ve kolay tüketilebilir anlatılar üzerine kurulu roman türünü/üslubunu ifade eder. “Kitsch” kavramı aslında resim ve tasarımda ortaya çıkmış olsa da edebiyatta da özellikle popüler, melodramatik ve ticari kaygılı metinleri tanımlamak için kullanılır.
Kitsch Romanın Temel Özellikleri
- Aşırı duygusallık (sentimentalizm)
Okuyucunun kolayca etkilenmesi hedeflenir: gözyaşı, acı, fedakârlık, kader vurgusu yoğun biçimde kullanılır. - Basmakalıp karakterler
- “Masum ve acılı kadın”
- “Zalim erkek”
- “Zengin-kibirli ama aslında yaralı kahraman” gibi tipler sıkça görülür.
- Tahmin edilebilir kurgu
İyiler ödüllendirilir, kötüler cezalandırılır; sürprizden çok beklentiye oynar. - Dil ve anlatımda yüzeysellik
Süslü ama derinliksiz betimlemeler, klişe benzetmeler, sloganvari cümleler yaygındır. - Gerçekliğin estetize edilmesi
Acı, yoksulluk, hastalık, ölüm gibi olgular bile “güzel” ve “romantik” hale getirilir.
Kitsch Roman – Popüler Roman İlişkisi
Her popüler roman kitsch değildir; ancak kitsch roman genellikle popüler romanın en yüzeysel, en duygusal sömürüye dayalı biçimi olarak görülür. Burada amaç estetik derinlikten çok hızlı etki ve satıştır.
Kuramsal Arka Plan
- Clement Greenberg kitsch’i, modernist sanatın karşısına koyarak “kolay haz” ve “hazır duygu” üreten estetik olarak tanımlar.
- Theodor W. Adorno açısından kitsch, kültür endüstrisinin bir ürünüdür: bireyi düşünmekten alıkoyar, onu hazır duygularla oyalayarak pasifleştirir.
Bu bağlamda kitsch roman, eleştirel düşünceyi değil, duygusal teslimiyeti teşvik eder.
Türk Edebiyatı Bağlamında
Türkiye’de özellikle:
- 1980 sonrası aşk, dram, kader, hastalık, imkânsız ilişkiler temalı çok satan romanların bir kısmı,
- Televizyon dizisi estetiğiyle yazılmış, sahne sahne duygusal yükseliş hedefleyen metinler; eleştirel çevrelerce kitsch eğilimli olarak değerlendirilir.
1. Kerime Nadir – Hıçkırık, Samanyolu, Funda
Neden kitsch?
- Aşırı melodram, idealize edilmiş aşk, “acı çekerek yücelme” teması
- Tek boyutlu karakterler, tesadüflere dayalı kurgu
- Duygusal sömürünün yoğun kullanımı
2. Muazzez Tahsin Berkand – Sonsuz Gece, Arzu ve İntikam
Neden kitsch?
- İntikam–aşk ikiliği, keskin iyi/kötü ayrımı
- Abartılı duygu dili, dramatik sahnelerin tekrarları
- Okurda kolay duygulanım yaratmaya yönelik yapı
3. Esat Mahmut Karakurt – Allahaısmarladık, Dağları Bekleyen Kız
Neden kitsch?
- Kahramanlık ve fedakârlığın şablonlaştırılması
- Millî–duygusal motiflerin estetik derinlik olmadan sunulması
- Ajitatif anlatım
4. Peride Celal (erken dönem) – Sönen Alev, Yaz Yağmuru
Neden kitsch olarak okunur?
- İlk dönem eserlerinde melodramatik aşk ve kader vurgusu
- Sonraki modernist dönemine kıyasla daha yüzeysel duygu inşası
Not: Peride Celal’in olgunluk dönemi eserleri kitsch kapsamına girmez; burada özellikle erken dönem popüler romanları kastedilir.
5. Aysel Özakın (erken dönem popüler romanları)
Neden kitsch tartışmasına girer?
- Duygusal yoğunluk, kolay özdeşleşme hedefleyen anlatım
- Kadın–aşk–acı üçgeninin formülize edilmesi
(Daha sonra yazdığı nitelikli metinler bu kategoride değerlendirilmez.)
6. Günümüz “çok satan” romantik/arabesk romanları (genel kategori)
Örnek vermek gerekirse (eleştirel bağlamda):
- Wattpad kökenli basılı romanların önemli bir bölümü
- “Zengin erkek–masum kız”, “acı çekerek olgunlaşma” şablonları
- Aşırı duygusal, klişe metaforlar, tekrarlanan dramatik sahneler
Neden kitsch?
- Estetik kaygıdan çok duygusal tüketim hedeflenir
- Dil ve kurgu derinliği zayıftır, kolay haz üretir
Kaynakça
- Featherstone, M. (2005). Postmodernizm ve tüketim kültürü. (M. Küçük, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
- Storey, J. (2014). Popüler kültür kuramı: Giriş. (K. Karaşahin, Çev.). Ankara: Ütopya Yayınları.
- Belge, M. (2013). Tarih boyunca düşünce ve kültür. İstanbul: İletişim Yayınları.
- Bora, T. (2017). Cereyanlar: Türkiye’de siyasi ideolojiler. İstanbul: İletişim Yayınları.
(Özellikle popüler kültür ve estetik zevk tartışmaları bağlamında yararlı) - Parla, J. (2010). Türk romanında yazar ve başkalaşım. İstanbul: İletişim Yayınları.
- Kahraman, H. B. (2004). Türk siyaseti ve popülizm. İstanbul: Agora Kitaplığı.
(Popülizm–kitsch ilişkisi bağlamında teorik zemin sunar)