OCKHAM’IN USTURASI NEDİR?

Ockham’ın Usturası, 14. yüzyılda yaşamış İngiliz filozof ve skolastik düşünür William of Ockham (1287–1347) tarafından formüle edilen felsefi bir ilke olup, “varlıklar gereksiz yere çoğaltılmamalıdır” özdeyişiyle özetlenir.

Tanımı: Ockham’ın usturası, bir olguyu açıklamak için birden fazla hipotez varsa, en az varsayımla açıklanabileni tercih et düşüncesine dayanır. Yani: Basit açıklamalar karmaşık olanlara yeğlenmelidir.

“Ustura” ne anlama gelir? “Ustura”, burada mecaz anlamda kullanılır. Ockham’ın usturası, gereksiz kavramları “kesip atmak” için kullanılan entelektüel bir araçtır.

Felsefede ve Bilimde Kullanımı:

1. Felsefi Anlamda:
   • Metafizikte, bir varlığın doğasını açıklamak için gerekli olmayan unsurları dışarda bırakmak için kullanılır.
   • Örneğin, bir düşüncenin hem Tanrı’nın iradesiyle hem doğal yasalarla açıklandığı bir durumda, yalnızca doğal yasalarla açıklanabiliyorsa, Tanrı’nın iradesini eklemek gereksizdir.
2. Bilimsel Anlamda:
   • Bilimsel teorilerde daha az varsayımla daha çok şey açıklayabilen kuramlar daha güçlü kabul edilir.
   • Örnek: Güneş sisteminin merkezine Dünya’yı değil Güneş’i yerleştiren Kopernik modeli, daha sade ve açıklayıcı olduğu için tercih edilmiştir.

Yanlış Anlaşılmaması Gereken Nokta: Ockham’ın usturası, “doğru olan en basittir” demez; yalnızca açıklama yaparken gerekli olmayan varsayımlardan kaçınılması gerektiğini söyler. Yani:

• En basit açıklama her zaman doğru olmayabilir.
• Ancak gereksiz karmaşadan kaçınmak rasyonel bir yöntemdir.

Günümüzdeki Önemi: Modern bilimsel yöntemin ve mantıksal çözümlemenin temel dayanaklarından biridir. Parsimoni ilkesi olarak da bilinir. Örneğin:

• Psikolojide bir davranışı açıklarken, yalnızca gözlemlenebilir verilerle yetinmek gerekir.
• Tıpta, bir hastalığın tanısını koyarken nadir hastalıklar yerine önce sık görülen hastalıklar düşünülür (zebra yerine at).

Kaynakça

1. Aydın, M. (2003). Felsefeye Giriş. Seçkin Yayıncılık. Bu kitapta Ockham’ın usturası, Orta Çağ felsefesi bağlamında kısaca ele alınır.
2. Cevizci, A. (2014). Felsefe Sözlüğü (Genişletilmiş 23. Baskı). Paradigma Yayıncılık. “Ockham’ın Usturası” maddesinde özlü ve doğru bir açıklama yer alır.
3. Dinçer, İ. (2008). Ockham’ın Usturası ve Bilimsel Düşünme. Bilim ve Ütopya, 181, 45–49. Ockham’ın ilkesi ile modern bilim arasındaki ilişkiyi detaylandıran faydalı bir makaledir.