Ontolojik minimalizm, varlık felsefesinde (ontolojide) kullanılan ve “gerçeklik hakkında mümkün olan en az varlık türünü kabul etme” ilkesine dayanan bir yaklaşımdır. Başka bir deyişle:
🔹 “Ne kadar az varlık kabul edebilirsek, o kadar iyidir.”
— Ontolojik minimalistin temel ilkesi
Bu yaklaşım, özellikle bilimsel açıklamalarda, felsefi sistemlerde ve dilsel çözümlemelerde “gerekmedikçe yeni varlık türleri öne sürme” eğilimine karşıdır. En bilinen biçimiyle Ockham’ın Usturası ilkesinde ifadesini bulur.
ONTOLOJİK MİNİMALİZM NEDİR?
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Var olanların sayısını azaltma eğilimi | Gerçekliğe dair mümkün olan en az sayıdaki varlık kategorisini tanımayı önerir. |
| Ockham’ın Usturası ile yakından ilişkilidir | “Gereksiz çoğulluklar varsayılmamalıdır” ilkesiyle örtüşür. |
| Ontolojik ekonomi sağlar | Kuramların yalın olmasını, spekülatif varlıklardan arındırılmasını amaçlar. |
| Daha az metafizik, daha fazla deneyim | Somut, gözlemlenebilir ve deneyimlenebilir varlıklara öncelik tanır. |
ÖNE ÇIKAN SAVUNUCULARI VE UYGULAMALARI
| Düşünür | Yaklaşımı |
|---|---|
| William of Ockham | Tanrısal açıklamalar veya soyut varlıklar yerine gözleme dayalı açıklamayı savundu. “Entia non sunt multiplicanda praeter necessitatem.” (Varlıklar, gereklilik dışında çoğaltılmamalıdır.) |
| David Hume | Nedensellik gibi bazı kavramların varlıksal zorunluluğunu reddetti. Alışkanlıkla açıklanabilecek her şey için ayrı ontolojik varlıklar öne sürmenin anlamsız olduğunu savundu. |
| W.V.O. Quine | Ontolojik yükümlülük ölçütünü sundu: “Bir kuramın doğruluğunu kabul ediyorsan, onun varlık önermelerini de kabul etmek zorundasın.” Ama bu yükümlülükler en az düzeyde tutulmalıdır. |
| Ludwig Wittgenstein | Dilde gereksiz metafiziksel çoğullukların dilsel oyunlar olduğunu savunarak, sadeleşmiş bir ontolojiye işaret etti. |
UYGULAMA ALANLARI
- Felsefi sistemlerde: Kavram, kategori veya töz sayısını azaltmak.
- Bilim felsefesi: Açıklama gücü yüksek ama ontolojik yükü az kuramları tercih etmek.
- Mantık/metafizik: Soyut nesneleri kabul etmeyen nominalist yaklaşımlarda görülür.
ONTOLOJİK MİNİMALİZM ve POSTMODERNİZM
Postmodern düşünürler bu ilkeyi radikal biçimde benimseyerek, “Büyük Anlatı”lar yerine çoğul ve geçici yapılarla düşünmeyi önermiştir. Gerçekliğin tekil bir özü ya da evrensel yapısı olmadığını savunmak, çoğu zaman ontolojik minimalist bir tavırdır.
KAYNAKÇA (APA)
- Ockham, W. (1990). Ockham’s Theory of Terms (M. J. Loux, Ed.). University of Notre Dame Press.
- Quine, W. V. O. (1960). Word and Object. MIT Press.
- Hume, D. (1999). İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Soruşturma (Çev. Halil Turan). Yapı Kredi Yayınları.
- Ladyman, J., & Ross, D. (2007). Every Thing Must Go: Metaphysics Naturalized. Oxford University Press.