Zygmunt Bauman (1925–2017); modernite, postmodernite, tüketim toplumu ve küreselleşme üzerine yaptığı çalışmalarla tanınan Polonya kökenli sosyolog ve filozoftur. En ünlü kavramı olan “akışkan modernlik” (liquid modernity), günümüz dünyasının değişken, belirsiz ve istikrarsız yapısını anlatır. Bauman, modern toplumların bu kırılgan ve yoz yapısını ifade etmek için “akışkan” kavramını kullanır.
“Akışkan Modernlik” ifadesine göre geleneksel toplumların sabit ve yapılandırılmış “katı modernliği”nin yerini, sürekli değişen, esnek ama güvencesiz bir dünya almıştır. Bu bağlamda Akışkan Modernite (Liquid Modernity), geleneksel modernitenin katı yapılarından farklı olarak sürekli değişim içinde olan, bireylerin ve kurumların sabit kimlikler ve kalıcı aidiyetler oluşturmakta zorlandığı bir dönemi tanımlar. Bu ifadelerin ve tanımların günümüz dünyası için oldukça önemli gerçeklikler sunduğunu söylemek yanlış olmaz.
Akışkan modernizmde;
- İnsan ilişkileri, kariyerler, kimlikler ve değerler sürekli değişir.
- İnsanlar tüketim yoluyla kimlik inşa ederler ancak bu kimlikler de hızla değişir.
- Geleneksel bağlar zayıflar, birey kendi hayatını yönlendirme konusunda yalnız bırakılır.
- Sosyal, ekonomik ve politik yapılar uzun süreli istikrar sağlayamaz.
- Aile, iş ve toplumsal kurumlarla kurulan bağlar yüzeysel ve geçicidir.
Bauman, bu durumu katı moderniteye kıyasla açıklar. Katı modernite, sanayi toplumuna dayalı, merkezi otoritelerin belirgin olduğu ve uzun vadeli yapıların egemen olduğu bir dönemdi. Ancak günümüzde bu yapıların eriyerek akışkan bir hale geldiğini savunur.
Bu kavram, günümüz toplumlarını anlamada oldukça önemli bir çerçeve sunar. Günümüzde sosyal medya, dijitalleşme ve hızlı değişen iş dünyası gibi dinamikler, Bauman’ın tarif ettiği akışkan modernizmi destekleyen unsurlar arasında yer alır.
Bauman’ın En Önemli Kitapları
- Modernite ve Holocaust (1989)
Bauman, Holokost’un modern bürokratik sistemin bir ürünü olduğunu savunur. Modernitenin, rasyonalite ve ilerleme söylemleri altında nasıl büyük felaketlere yol açabileceğini inceler.
- Akışkan Modernlik (Liquid Modernity) (2000)
Günümüz dünyasının sürekli değişen, belirsiz ve güvencesiz bir yapıya sahip olduğunu anlatır. Kimliklerin, ilişkilerin ve işlerin artık “akışkan” hale geldiğini vurgular.
- Tüketim Toplumu (Consuming Life) (2007)
Modern bireylerin artık üretimle değil, tüketimle tanımlandığını ve her şeyin hızlıca tüketilip atıldığı bir toplumda yaşadığımızı açıklar.
- Küreselleşme: Toplumsal Sonuçları (Globalization: The Human Consequences) (1998)
Küreselleşmenin kazananları ve kaybedenleri arasındaki uçurumu inceler. Göçmenler, işsizler ve marjinalleşen grupların bu süreçte nasıl dışlandığını anlatır.
- Bireyselleşmiş Toplum (The Individualized Society) (2001)
Geleneksel bağların zayıfladığı, bireylerin kendi hayatlarını tamamen kendilerinin şekillendirmek zorunda kaldığı bir dünyayı analiz eder.
- Bauman Üzerine: Sosyoloji Dersi (2003)
Bauman’ın temel fikirlerini özetleyen bir kitaptır. Onun sosyolojik perspektifini anlamak için iyi bir başlangıç noktasıdır.
- Postmodern Etik (Postmodern Ethics) (1993)
Ahlakın modern dünyada nasıl değiştiğini ve bireylerin etik kararlarını nasıl aldığını tartışır.
KAYNAKÇA
Zygmunt Bauman, Akışkan Modernite, Can Yayınları, Ekim 2024